Xuyên bối mẫu

Có thể nói, xuyên bối mẫu là vị thuốc đầu tay để kê cho những bệnh nhân viêm đường hô hấp. Vị thuốc có các củ như con ốc bện – bối tử nên được gọi là bối mẫu. Tại nước ta, dược liệu được sử dụng nhằm nhuận phế trừ đàm, chỉ khát, thanh nhiệt tán kết,… Bài viết này sẽ giúp bạn đọc hiểu hơn về dược liệu này.

Đặc điểm dược liệu

Đôi nét về dược liệu

Hình ảnh về cây xuyên mẫu bối

Ở Trung Quốc, cây xuyên mẫu bối nổi tiếng là một loại dược liệu quý trong Đông y. Có nhiều sự tích về tên gọi của loại cây này. Dưới đây là một số đặc điểm về tên gọi của cây.

Tên gọi: Xuyên bối mẫu

Tên gọi khác: Khổ thái, Càn mẫu, Khổ hoa, Thương thảo, Không thái, Ngõa lung ban, Điềm Bối mẫu, Du đông sách mẫu, Không thái…

Tên khoa học: Fritillaria roylel Hook.

Họ: Liliaceae (họ Loa kèn).

Mô tả thực vật

Hình ảnh đặc điểm cây xuyên mẫu bối

Xuyên bối mẫu là thực vật cao khoảng 40 – 60cm. Cây có phần lá nhỏ, dài. Hoa xuyên bối mẫu có màu tím nhạt, thường chúc xuống đất.

Phân bố

Cây xuyên bối mẫu được phân bố chủ yếu chủ yếu được phân bố tại vùng đất Tứ Xuyên của Trung Quốc. Nơi đây có khí hậu phù hợp và rất thuận lợi cho quá trình trồng và phát triển cây xuyên mẫu bối. 

Thu hái, chế biến, bảo quản

Hình ảnh cây xuyên bối mẫu sau khi được thu hoạch

Bộ phận thường được ứng dụng làm dược liệu là củ xuyên bối mẫu. Tại Tứ Xuyên, củ được sản xuất có hình cầu dẹt hoặc gần hình cầu viên chùy. Còn tại Tòng Xuyên, củ có dạng bông còn, hình tròn, trơn bóng, sạch sẽ, là vị thuốc tương đối tốt nên còn được gọi là chân trâu bối mẫu.

Củ thường được thu hái vào khoảng tháng 8 -10. Sau đó đem rửa sạch, phơi khô trong bóng râm.

Có nhiều cách chế biến xuyên bối mẫu:

  • Xuyên bối mẫu rút bỏ phần vỏ, sấy khô, tán bột hoặc tẩm với nước gừng, sao vàng tán bột. Khi dùng, hòa nước thuốc thang đã sắc.
  • Bối mẫu bóc bỏ phần lõi, sao với gạo nếp cho đến khi ngả vàng thì sàng bỏ gạo. Lấy bối mẫu bảo quản dùng dần. Hoặc sau khi bỏ phần lõi, có thể tẩm bối mẫu với nước gừng sao vàng.

Dược liệu bảo quản nơi khô ráo, thoáng mát, trong thùng đựng có lót vôi để không bị một.

Thành phần hóa học

Theo nghiên cứu, trong xuyên bối mẫu có nhiều thành phần hóa học như: Tritimine, Chinpeimine, Các alkaloid: peiminin, peimin, peimitidin, fritimin, peimisin, peimidin.

Vị thuốc xuyên bối mẫu

Đặc điểm vị thuốc xuyên bối mẫu
  • Tính vị

Vị đắng, tính hơi hàn

  • Quy kinh

Quy vào 2 kinh: Phế, Tâm

  • Tác dụng dược lý

Tác dụng: nhuận phế trừ đàm, chỉ khái (trị ho), thanh nhiệt tán kết.

Chủ trị: Vị thuốc chủ đạo trong nhiều bài thuốc trị ho, thuốc trừ đờm, chảy máu cam, nôn ra máu, lợi sữa,…

  • Liều dùng, cách dùng

Liều dùng từ 3 – 10g/ngày. Mỗi lần dùng khoảng 1- 2g, dùng kèm thuốc thang hoặc cho vào thuốc hoàn tán.

Một số bài thuốc từ xuyên bối mẫu

Trị ho do mắc đờm ở phụ nữ có thai

Chuẩn bị nguyên liệu: Xuyên bối mẫu, đường phèn, nước.

Cách làm: Bối mẫu đem sao vàng, tán nhỏ, luyện với đường phèn thành viên thuốc bằng hạt ngô. Dùng 5 – 10 viên mỗi ngày. 

Trị viêm tuyến vú mới sưng tấy

Chuẩn bị nguyên liệu: 10 gam bối mẫu, 10 gam thiên hoa phấn, 10 gam liên kiều, 10 gam đương quy, 10 gam lộc giác. 15 gam bồ công anh, 6 gam thanh bì.

Cách làm: Đem sắc uống 1 thang/ ngày, chia ra 2 – 3 lần uống. Ngoài ra, có thể giã bồ công anh để đắp nơi sưng tấy.

Trị lao hạch (chứng loa lịch)

Đem 12 gam huyền sâm, 10 gam bối mẫu, 10 gam mẫu lệ tán thành bột, trộn đều, luyện mật làm hoàn, mỗi lần uống dùng 10 gam, ngày dùng 2 lần, chiêu với nước sôi để nguội. 

Trị viêm phế quản kéo dài (phế táo, thể âm hư)

Phương thuốc Nhị Mẫu tán: Đem tán 10 gam Tri mẫu, 8 gam Xuyên bối mẫu thành bột hoặc sắc lấy nước uống với 3 lát gừng. 

Phương thuốc bối mẫu tán: Dùng 10 gam bối mẫu, 6 gam hạnh nhân, 10 gam mạch môn đông, 10 gam tử uyển, 6 gam trần bì, 4 gam cam thảo, tất cả đem sắc lấy nước uống. 

Một số lưu ý khi sử dụng xuyên bối mẫu

  • Không dùng đồng thời xuyên bối mẫu và ô đầu vì chúng tương tác với nhau.
  • Không dùng dược liệu cho người thấp đàm, hàn đàm, tỳ vị hư.
  • Cần phân biệt xuyên bối mẫu và triết bối mẫu.

Xem thêm:

Bạc hà

This entry was posted in . Bookmark the permalink.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *