Tiểu hồi hương

Tiểu hồi hương là một loại thảo dược có mùi thơm đặc biệt. Dược liệu có vị cay, tính ấm, được ứng dụng trong các bài thuốc chống hàn, lợi sữa, điều hòa kinh nguyệt, kích thích tiêu hóa, bổ thận tráng dương…. Cùng Vườn Dược Liệu tìm hiểu kỹ hơn về thảo dược này qua bài viết dưới đây.

Đặc điểm thực vật

Hình ảnh tiểu hồi hương

Đôi nét về tiểu hồi hương

Tên gọi: Tiểu hồi hương

Tên gọi khác: tiểu hồi, hương tử, hồi hương, tiểu hương, hạt thìa là ( thì là )…

Tên khoa học: Foeniculum vulgare

Chi: Foeniculum

Họ: Hoa tán (Apiaceae)

Mô tả thực vật

Hình ảnh hoa tiểu hồi hương

Tiểu hồi hương là cây thân thảo, có chiều cao trung bình từ 0.6 – 2m, sống nhiều năm. Thân cây nhăn, hơi có khí màu lục, rễ cứng. Lá cây mọc so le, phiến lá xẻ lông chim từ 3 đến 4 lần, bẹ phát triển. Hoa tiểu hồi có màu vàng lục, mọc ở ngọn cành hoặc ở nách lá. Mùa hoa rơi vào khoảng tháng 6 – 7 và kết quả vào tháng 10.

Quả của hồi hương bế đôi, hình trụ, hơi cong. Mặt ngoài của quả có màu xanh hơi vàng, thuôn về 2 đầu, đỉnh mang chân vòi nhụy nhô ra, màu nâu vàng. Mỗi mặt lưng mang 5 gân nổi rõ, chỗ nối giữa 2 nửa quả phẳng và rộng. Quả tiểu hồi hương có mùi thơm đặc trưng.

Khu vực phân bố

Cây tiểu hồi hương có nguồn gốc ở Trung Quốc, tại các tỉnh như Cam Túc, Nội Mông, Sơn Tây, Liêu Ninh. Mọc hoang ở vùng Địa Trung Hải. Tiểu hồi hương dịu được trồng nhiều ở Italia và Pháp. Tiểu hồi hương đang được trồng nhiều ở Trung và Đông Âu, Nhật Bản, Ấn Độ.

Tại Việt Nam, tiểu hồi hương cũng được trồng ở một số nơi có khí hậu mát mẻ nhưng rất hiếm, chủ yếu nhập từ Trung Quốc hoặc dùng đại hồi để thay thế, gọi là cốc hồi hương.

Thu hái, chế biến và bảo quản

Hình ảnh quả đại hồi

Quả tiểu hồi hương là bộ phận chủ yếu sử dụng làm dược liệu. Ngoài ra, rễ với lá cũng được sử dụng nhưng ít phổ biến hơn. Tại Úc, nhiều người dùng củ hồi hương để ăn sống, bày bán như một rau củ thực phẩm.

Sau khi quả từ màu xanh sang màu nâu thì người ta tiến hành thu hái. Những quả chưa chín hẳn sẽ để nơi thoáng khí cho tới lúc chín. Những quả đã ngả hoàn toàn sang màu nâu được thu hái và cột lại thành bó. Sau đó, tiểu hồi hương được phơi khô, đập bỏ vỏ để lấy quả.

Tiểu hồi hương sau khi được tách ra để lấy quả

Quả hồi hương có thể sử dụng dạng quả nguyên sau khi đã đập bỏ vỏ ngoài, hoặc bào chế dạng diêm tiểu hồi bằng cách: Hòa muối với nước cho tan theo tỉ lệ 10 kg dược liệu thì tẩm 0.2kg muối. Sau đó cho hồi hương vào khuấy đều, đợi một lúc cho muối ngấm. Cho tất cả vào nồi, sao nhỏ lửa cho đến khi dược liệu ngả vàng là được.

Thành phần hóa học

Hồi hương có chứa các thành phần hóa học như fenchone, camphene, a-phallandrene, anisic acid, cis-anethole, petroselinic acid, 7-hydroxycoumarin, anethol, a-pinene, dipnetene, anise aldehyde, estragole, p-cymene, stigmasterol,…

Vị thuốc hồi hương

Tính vị và quy kinh

  • Vị đắng cay, tính ôn
  • Quy vào 3 kinh: Vị, Tỳ, Thận.

Tác dụng dược lý theo y học cổ truyền

Tác dụng: Lý khí khai vị, ấm can, ôn thận, chỉ thống, tán hàn.

Chủ trị: Bụng sườn đau, sa tinh hoàn, thận hư, buồn nôn và ăn ít.

Tác dụng dược lý theo y học hiện đại

  • Thành phần anethole trong hồi hương có tác dụng ức chế trực khuẩn lao trên súc vật thực nghiệm. 
  • Dược liệu có tác dụng kích thích tại chỗ tương tự như bạc hà.
  • Tinh dầu của hồi hương có tác dụng tăng tiết dịch vị dạ dày, kích thích trung tiện và tăng nhu động ruột.
  • Tác dụng giảm co thắt ruột và giảm đau bụng.

Cách dùng, liều lượng

Tiểu hồi hương được dùng dạng sắc, tán bột làm hoàn,… Liều lượng khuyến cáo từ 3 – 8g/ngày.

Một số bài thuốc từ tiểu hồi hương

Tiểu hương hồi có mặt trong nhiều bài thuốc tốt cho sức khỏe

Bài thuốc trị sán khí 

Bài thuốc 1: Lệ chi hạch (sao đen) và tiểu hồi bằng lượng nhau. Sau đó đem dược liệu tán thành bột mịn, mỗi lần dùng từ 4 – 6g uống cùng với rượu ấm. 

Bài thuốc 2: Chuẩn bị ô dược, rễ ý dĩ và đinh hương 50g, tiểu hồi 20g, lệ chi hạch và quất hạch mỗi thứ 10g. Đem các dược liệu tán thành bột mịn, sau đó luyện với mật làm thành hoàn (mỗi viên hoàn nặng 3g). Mỗi lần dùng từ ½ – 1 hoàn, ngày sử dụng 3 lần. 

Bài thuốc trị bạch đới do hàn 

Chuẩn bị: Can khương 6g và tiểu hồi 10g. Sắc với nước đường đỏ và uống hết trong ngày. 

Bài thuốc chữa dịch sốt rét ác tính 

Chuẩn bị: Hạt của hồi hương tươi. Giã nát và vắt lấy nước cốt uống hoặc sắc uống. 

Bài thuốc chữa chứng chậm kinh (máu kinh đỏ nhạt, lượng máu ít, đại tiện lỏng, mỏi lưng và bụng dưới đau âm ỉ) 

Chuẩn bị: Ba kích 12g, tiểu hồi 6g, đương quy 15g, ngải diệp 10g, quế chi 10g, bạch thược 10g, ngưu tất 10g, hoàng kỳ 30g, kỷ tử 15g, gừng nướng 6g, xuyên khung 8g, thục địa 10g. Đem các vị sắc với 1 lít nước, còn lại 600ml. Mỗi lần uống 200ml nước sắc và dùng hết trong ngày. Nên dùng bài thuốc này liên tục trong 10 – 15 ngày sau khi kết thúc kỳ kinh. 

Bài thuốc trị âm nang tích thủy 

Chuẩn bị: Muối ăn 3g và tiểu hồi 10g. Đem các vị sao vàng rồi tán thành bột mịn. Mỗi lần ăn cùng với chả trứng vịt và uống rượu gạo (nên dùng buổi tối). Thực hiện liên tục 4 ngày là xong 1 liệu trình, nên nghỉ 2 ngày và thực hiện liệu trình tiếp theo. 

Bài thuốc chữa đau bụng do thận hư suy 

Chuẩn bị: Bầu dục lợn 1 cái và bột tiểu hồi 4g. Cho bột thuốc vào bầu dục lớn và nướng chín, ngày ăn 1 cái liên tục trong 7 ngày. 

Bài thuốc chữa đau xóc dưới sườn 

Chuẩn bị: Chỉ xác sao 20g và tiểu hồi sao vàng 40g. Đem các vị tán thành bột mịn, mỗi lần dùng 8g uống cùng với rượu hòa thêm muối. Ngày sử dụng 2 lần. 

Bài thuốc giúp bổ thận tráng dương 

Chuẩn bị: Cật dê 2 quả, đỗ trọng 15g, đậu đen 10g và tiểu hồi hương 8g. Đem cật dê rửa sạch và cắt thành từng miếng nhỏ. Các dược liệu đem rửa sạch, cho vào túi vải và bỏ vào nồi chưng với cật dê nếu từ 40 – 60 phút. Khi ăn, nêm nếm thêm gia vị cho vừa miệng. 

Bài thuốc trị tinh hoàn sa đau 

Bài thuốc 1: Chuẩn bị lệ chi hạch 2g, mộc qua 8g, phá cố chỉ 6g, tỳ giải 20g, hồi hương 6g, mộc hương 2g, ngô thù du 3g, sa nhân 2g. Đem sắc với 1 chén rượu và uống khi còn ấm. 

Bài thuốc 2: Hoặc dùng tiểu hồi hương 4g, xuyên luyện tử 12g, mộc hương 6g và ngô thù 6g, sắc uống hằng ngày. 

Bài thuốc trị trẻ nhỏ bị thoát vị bẹn 

Chuẩn bị: Lệ chi hạch, quýt hạch mỗi thứ 10g, dĩ nhân căn 50g, tiểu hồi 20g, đinh hương và ô dược mỗi thứ 5g. Đem các vị tán thành bột, sau đó trộn đều với mật làm thành hoàn (mỗi hoàn nặng khoảng 3g). Mỗi lần dùng từ ½ – 1 hoàn, ngày dùng 3 lần.

Những lưu ý khi sử dụng tiểu hồi hương

  • Không dùng tiểu hồi cho người âm hư hỏa vượng, người có chứng nhiệt.
  • Phân biệt, tránh nhầm lẫn tiểu hồi với quả hồi có độc.
  • Hồi hương có thể làm giảm tác dụng thuốc tránh thai chứa estrogen.
  • Sử dụng bài thuốc từ dược liệu này có thể lảm giảm tác dụng của một số loại thuốc chữa estrogen như Estradiol, Ethinyl estradiol,…
  • Không sử dụng tiểu hồi hương cho trẻ em dưới 12 tuổi, phụ nữ đang có thai hoặc đang cho con bú.

Tiểu hồi hương là được liệu có nhiều tác dụng tốt đối với sức khỏe. Tuy nhiên, bạn cần lưu ý khi sử dụng để đảm bảo an toàn cũng như đạt hiệu quả điều trị tốt nhất. Các thông tin bài viết tổng hợp chỉ mang giá trị tham khảo. Nếu có nhu cầu sử dụng hồi hương, người bệnh nên tham vấn ý kiến bác sĩ để nhận được lời khuyên, hướng dẫn tốt nhất. 

Xem thêm:

CÀ GAI LEO

This entry was posted in . Bookmark the permalink.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *