Thiên lý

Cây thiên lý không chỉ được biết đến là một thực phẩm thơm ngon, bổ dưỡng mà còn là “thần dược” đông y. Thiên lý có tác dụng hỗ trợ điều trị hiệu quả các bệnh xương khớp, rôm sảy, làm đẹp… nên rất được nhiều người tin dùng. Để hiểu một cách chính xác, tổng quát về đặc điểm và tác dụng của cây thiên lý, hãy cùng Vườn Dược liệu tham khảo bài viết dưới đây.

Đặc điểm thực vật

Hình ảnh giàn cây thiên lý

Đôi nét về thiên lý

Tên gọi: Cây thiên lý

Tên gọi khác: Thiên lý, Hoa lý, Dạ lai hương

Tên khoa học: Telosma cordata (Burn.f.) Merr.

Họ: Asclepiadaceae (Thiên lý)

Mô tả thực vật

Hình ảnh hoa thiên lý

Thiên lý là một loại cây nhỏ, thân leo, thân hơi có lông, đặc biệt là ở những bộ phận còn non. Lá cây hình tim, thuôn, khía mép có khoảng 5 – 8 mm về phía cuống. Đầu lá nhọn, có lông trên các gân lá, phiến lá dài 6 – 11cm, rộng 4 – 7cm. Cuống lá cũng có lông, dài từ 1.2 – 2cm.

Hoa thiên lý khá to, nhiều, có màu vàng xanh lục nhạt. Hoa cố mùi thơm đặc trưng, thành xim tán, có cuống to, hơi có lông dài từ 1 – 2.2mm, mang nhiều tán mọc màu liền với nhau. Quả thiên lý là những đại dài 6.5 – 9.5mm, rộng 1.2 – 1.4cm.

Khu vực phân bố

Thiên lý là thực vật thân leo, mọc ở những cánh rừng thưa có nhiều cây bụi. Cây được gieo trồng nhiều ở những nơi như Quảng Đông, Quảng Tây (Trung Quốc, Kashmir (Ấn Độ), Myanmar, Pakistan, Châu Âu và Nam Mỹ. Tại Việt Nam, cây chủ yếu được trồng nhiều ở các tỉnh miền Bắc để làm bóng mát, lấy hương hoa. Lá và hoa dùng để chế biến món ăn.

Thu hái và chế biến

Lá và hoa là hai bộ phận được dùng nhiều làm dược liệu. Mùa thu hoạch lá chủ yếu vào khoảng thời gian từ tháng 6 – 11. Mùa thu hoạch hoa vào khoảng tháng 8 – 9 hằng năm.

Cây thiên lý thường được dùng ở dạng tươi giã nát với muối, thêm nước vào để vắt lấy nước, ít khi dùng ở dạng phơi khô. Vì vậy, ngay sau khi thu hoạch nên sử dụng ngay hoặc chỉ nên để 1 ngày ở nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp.

Thành phần hóa học

Trong thiên lý cho chứa ancaloit – amin chứa độc tố. Nếu dùng không cẩn thận, dùng quá nhiều có thể gây ngộ độc, thậm chí có thể dẫn tới tử vong, Nếu dùng đúng liều lượng thì không gây hại mà còn có công dụng điều trị bệnh.

Vị thuốc thiên lý

Tính vị và quy kinh

  • Vị hơi ngọt, tính bình
  • Quy vào hai kinh: Tâm, Can.

Tác dụng dược lý theo y học cổ truyền

Hoa thiên lý: Hoa có tác dụng bồi bổ, thanh nhiệt và giải độc, phòng chống rôm sảy, tăng cường sức đề kháng. Đồng thời an thần, điều trị chứng mất ngủ.

Lá thiên lý: Lá thiên lý giúp giảm đau nhức xương khớp, sát trùng, kháng viêm, chống lở loét, kích thích mọc gia non. Chữa trĩ ngoại, sa dạ con, chữa viêm giác mạc, viêm kết mạc do sỏi, mắt mờ do màng mộng. Hỗ trợ giảm cân…

Rễ thiên lý: Chữa chứng tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu ra máu,…

Cách dùng, liều lượng

Tùy theo mục đích, đối tượng và bệnh mà có cách dùng và liều lượng khác nhau. Trung bình chỉ sử dụng từ 5-10g hoa khô và 15-30g hoa tươi.

Hoa thiên lý nên sử dụng đúng liều lượng

Một số bài thuốc từ cây thiên lý

Giúp an thần, điều trị chứng mất ngủ 

Cần chuẩn bị hoa thiên lý kết hợp lá vông nem, mỗi loại 30 – 50g, rửa sạch nấu canh chung với nhau, sử dụng liên tục trong vòng 1 tuần. Có thể cho thêm thịt lợn hoặc cá diếc ăn để bồi bổ sức khỏe, giúp an thần chống mất ngủ. 

Hỗ trợ giảm cân 

Hoa thiên lý rất tốt cho việc giảm cân bởi vì trong thành phần hoa thiên lý chứa nhiều chất xơ, chất diệp lục và rất ít calo. Món ăn chế biến từ hoa thiên lý mang đến cảm giác no, hạn chế khả năng hấp thụ chất béo, nên sẽ hỗ trợ giảm cân hiệu quả. 

Hoa thiên lý nấu thịt nạc băm là một món ăn bổ dưỡng cho cơ thể

Điều trị đau nhức xương khớp 

Bệnh nhân mắc bệnh xương khớp nên sử dụng lá và hoa thiên lý để hỗ trợ cho việc điều trị. Có thể dùng hoa thiên lý chấm với muối vừng hoặc xào thịt bò sẽ giúp làm giảm đau nhức hiệu quả. 

Lưu ý không nên chế biến chung  với các thực phẩm giàu sắt như thịt heo, rau, gan động vật,.. Như vậy sẽ làm giảm lượng kẽm có trong hoa thiên lý. 

Điều trị mụn nhọt 

Lấy lá thiên lý tươi giã nhuyễn rồi đắp trực tiếp lên mụn nhọt. Thực hiện liên tục cho đến khi mụn nhọt xẹp hẳn. 

Chữa bệnh lòi dom (bệnh trĩ) 

Chuẩn bị 100g lá thiên lý non và một ít muối ăn. Lấy lá rửa sạch loại bỏ lá sâu, tiến hành giã nát với muối ăn. Cho thêm 50ml nước lọc, rồi tiếp tục lọc để lấy nước. Dùng bông gòn tẩm qua nước này đắp trực tiếp lên búi trĩ, lưu ý khi thực hiện bước này bệnh nhân phải vệ sinh sạch sẽ vùng hậu môn bằng nước muối ấm pha loãng. Dùng băng gạc giữ cố định và để qua đêm, thực hiện liên tục trong 4-6 ngày sẽ thấy hiệu quả. 

Rất tốt cho người vô sinh 

Phương pháp này có thể áp dụng cho các bạn nam vô sinh do thường xuyên phải tiếp xúc với chì, mà trong hoa thiên lý lại chứa kẽm. Vì thế nếu dùng hoa Thiên lý để chế biến thành món ăn sẽ có thể đẩy chì ra khỏi tinh dịch giúp ngăn ngừa chứng vô sinh ở nam giới. Khi chế biến lưu ý không nên làm chín quá sẽ gây mất tác dụng.

Những lưu ý khi sử dụng cây thiên lý

  • Khi dùng chế biến món ăn từ thiên lý, không nên kết hợp với các thực phẩm chứa sắt như gan, thịt lợn, rau muống,… Bởi sắt có trong thực phẩm làm đẩy kẽm ra khỏi cơ thể.
  • Không chế biến quá kỹ hoa thiên lý làm giảm giá trị dinh dưỡng.
  • Không lạm dụng thảo dược thiên lý, sử dụng nhiều gây độc cho cơ thể.
  • Chỉ nên ăn 2 lần/tuần là tốt nhất.
  • Thiên lý chỉ có tác dụng hỗ trợ điều trị, không làm trị bệnh dứt điểm, Vì vậy những trường hợp bệnh nặng nên đến cơ sở y tế. Thiên lý chỉ tốt khi xay nước uống, nấu canh, xào. Không chiên hoa để sử dụng.
  • Kết hợp dược liệu cùng lối sống lành mạnh, khoa học để có sức khỏe tốt nhất.

Thiên lý không chỉ là một thực phẩm thơm ngon, bổ dưỡng mà còn là vị thảo dược quý trong đông y. Bài viết cung cấp cho bạn đọc những thông tin tổng quát về thiên lý cũng như các bài thuốc chữa bệnh từ thiên lý. Mọi thông tin cần tư vấn, vui lòng liên hệ với Vườn Dược liệu để được hỗ trợ tốt nhất.  

Xem thêm:

CÀ GAI LEO

This entry was posted in . Bookmark the permalink.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *